ملاحظاتی در باب شکل‌گیری نماد | هانا سیگل

درک و تفسیر نمادگرایی ناهشیار یکی از ابزارهای اصلی روان‌شناس است. او اغلب با وظیفه درک و بازشناسی معنای نه تنها نمادی خاص، که نیز تمام فرایند شکل‌گیری نماد[۲] روبه‌روست. این امر به ویژه شامل کار با بیمارانی است که در شکل‌دهی یا استفاده آزاد از نمادها اختلال یا بازداری نشان می‌دهند، که فی‌المثل در مورد بیماران سایکوتیک‌ و یا اسکیزوئید چنین است.

دو مثال بسیار ابتدایی از دو بیمار خواهیم داشت. یکی (که او را الف خواهم خواند) اسکیزوئیدی در بیمارستانی روانی بود. یک بار پزشکش از او پرسیده بود که چرا از ابتدای بیماری‌اش دست از نواختن ویولن کشیده بود. با میزانی خشونت[۳] پاسخ داده بود: «چطور؟ ازم انتظار دارید در جمع خودارضایی کنم؟»

بیمار دیگر، ب، در خواب دیده بود که با دختر جوانی دونوازی ویولن می‌کنند. او تداعی‌هایی در نسبت با فیدل‌نوازی[۴]، خودارضایی و… داشت که به روشنی از دل‌شان آشکار شد که ویولن بازنماینده آلت تناسلی وی بود و نواختن ویلن بازنماینده فانتزی خودارضایی رابطه‌ای با آن دختر بود.

پس در این‌جا دو بیمار داریم که ظاهراً در وضعیتی یکسان از نمادهایی یکسان استفاده می‌کنند- یعنی ویولنی که بازنماینده آلت تناسلی مردانه است و نواختن ویولن که بازنماینده خودارضایی ست.­ با این همه طریقه کارکرد نمادها بسیار متفاوت است. ویولن برای الف چنان با آلت تناسلی‌اش یکی شده بود که لمس کردنش در جمع محال شده بود. برای ب نواختن ویولن در زندگی‌اش در بیداری والایشی مهم بود. می‌توانیم بگوییم تفاوت اصلی میان آن‌ها این است که برای الف معنای نمادین ویولن هشیارانه و برای ب ناهشیار بود. با این‌حال فکر نمی‌کنم که این مهم‌ترین تفاوت میان این دو بیمار بوده باشد. در مورد ب این واقعیت که معنای رؤیا کاملاً هشیارانه شد به هیچ روی او را نسبت به استفاده از ویولنش بازنداشت. حال آن‌که در الف نمادهای زیادی در ناهشیارش به همان‌طریقی در کار بودند که ویولن داشت در سطح هشیار استفاده می‌شد.