صحنه‌ی نخستین به چه معناست؟

• ۱۸ آبان ۱۳۹۹
• دانشنامه

صحنه نخستین | Primal Scene

صحنه مقاربت جنسی میان والدین که کودک شاهد آن است، یا بر اساس نشانه‌های خاص یا فانتزی‌ها حدس می‌زند.

واژه « Urszenen» نخستین بار در یکی از دست‌نوشته‌های فروید به تاریخ ۱۸۹۷ (۱) ظاهر شد، که از آن برای اشاره به تجربیات تروماتیک خاصی در دوران کودکی استفاده شده بود که در قالب سناریو و صحنه‌هایی سازمان‌دهی می‌شوند؛ در آن مرحله فروید هیچ توضیح ویژه‌ای درباره نوع صحنه‌های شامل مقاربت والدین ارائه نمی‌دهد.

در تعبیر رویاها (1900a)، به خودی خود هیچ اشاره‌ای به صحنه نخستین نمی‌شود اما فروید بر اهمیت مشاهده مقاربت جنسی میان والدین تا حدی که تولید اضطراب کند، تاکید می‌نماید: «من این اضطراب را با این استدلال توضیح داده‌ام که آنچه با آن سر و کار داریم یک تحریک جنسی است که درک آن‌ها (کودکان) قادر به برآمدن از عهده آن نیست و آن‌ها بی‌شک آن را انکار می‌کنند چرا که والدین‌شان در آن دخیل‌اند» (۲).

تجربه بالینی باعث شد فروید برای صحنه‌ای که در آن کودک بر حسب اتفاق روابط جنسی میان والدینش را تماشا می‌کند، اهمیت فزاینده‌ای قائل شود: «در میان فانتزی‌های همه‌ی نوروتیک‌ها، و احتمالا همه‌ی نوع بشر، این صحنه به ندرت غایب است» (۳). این مورد در طبقه آنچه فروید فانتزی‌های نخستین می‌نامد قرار می‌گیرد (Urphantasien). در شرح او از بیمار «گرگ-مرد» – از تاریخچه یک نِوروز کودکی (1918b ]۱۹۱۴[)- آمده است که مشاهده مقاربت والدین «صحنه نخستین» نامیده می‌شود. فروید با مبنا قرار دادن این، جنبه‌های گوناگون آن را مشخص می‌سازد: اول، عمل مقاربت توسط کودک به عنوان یک پرخاشگری از سوی پدر در یک رابطه سادو-مازوخیسمی ادراک می‌شود؛ دوم، این صحنه منجر به تحریک جنسی در کودک می‌شود ولی در عین حال مبنایی را برای اضطراب اختگی ایجاد می‌کند؛ سوم، کودک آنچه در حال وقوع است را، در چارچوب نظریه جنسی کودکی، یک مقاربت مقعدی تلقی می‌کند.

به علاوه، به گفته روث مک برانزویک، «درک و علاقه‌ای که کودک به مقاربت والدین تجربه می‌کند، به تجربیات فیزیکی پیش‌ادیپی خود کودک با مادر و امیال منتج از آن بستگی دارد» (۴).

آیا باید به صحنه نخستین به مثابه خاطره‌ای از یک رویداد حقیقتاً تجربه شده بنگریم یا یک فانتزی خالص؟ فروید بر سر این مسئله با یونگ مباحثه کرد، او این مباحثه را در ذهن خود انجام داد، که در چند نقطه از تاریخچه‌ی مورد گرگ-مرد به اوج می‌رسد. هرچند ممکن است راه حل‌های ارائه شده از سوی فروید متغیر به نظر برسند، آن‌ها همواره در مرز مشخصی قرار می‌گیرند. در اولین نسخه گرگ-مرد، جایی که دلمشغولی او اثبات واقعیت صحنه نخستین بود، از همان زمان بر این واقعیت تاکید می‌کند که تنها بواسطه یک کنش معوق (nachtraglich) است که این امر توسط کودک درک و تفسیر می‌شود. در مقابل، وقتی روی نقش فانتزی‌های درون‌نگرانه تاکید می‌ورزد (Zuriickphantasi)، هنوز مدعی است که واقعیت حداقل سرنخ‌های خاصی را فراهم می‌کند (صداها، مقاربت حیوانات، و غیره) (۵).

فرای بحث درباره میزان نسبی فانتزی و واقعیت در صحنه نخستین، آنچه به نظر می‌رسد فروید می‌خواهد به آن برسد و آنچه می‌خواهد از آن حمایت کند، به ویژه در مقابل یونگ، این اندیشه است که آن صحنه به گذشته‌ی تبارزایشی (انتوژنتیک) فرد تعلق داشته و به رویدادی مربوط می‌شود که ممکن است از نوع افسانه باشد اما از پیش مفروض است، مقدم بر هرگونه معنایی که پس از واقعه به آن نسبت داده می‌شود.