رفتن به محتوای اصلی
تداعی
شروع درمان

نفی چیست؟

۲۷ مهر ۱۳۹۹ ۶ دقیقه مطالعه ۹۱۰ کلمه
نفی چیست؟

شناسنامهٔ نوشته

اطلاعات اثر و انتشار

عنوان اصلی
Negation
نویسنده
لپلانش و پونتالیس
مترجم
تیم ترجمه‌ی تداعی
انتشار در
زبان روان‌کاوی
تاریخ انتشار اثر
۱۹۹۸
تعداد کلمات
۹۱۰ کلمه
زمان مطالعه
۶ دقیقه
پیوند ثابت این مقاله
متن مقالهمجلهٔ تداعی

نفی | Negation

روشی است که از طریق آن سوژه، در حال طرح‌ریزیِ یکی از آرزوها، افکار یا احساساتی که تا آن زمان واپس‌رانی شده بودند، ترتیبی می‌دهد که از طریق انکار آن به دفاع کردن از خویش در برابر آن ادامه دهد.

این کلمه در وهله‌ی اول توجه به یک ترتیب اصطلاح‌شناختی را ایجاب می‌کند:

الف. آگاهی زبان‌شناختی عام هر زبان همواره میان الفاظی که بر فعل نفی کردن دلالت دارند، تمایز واضحی قائل نمی‌شود، در عین حال یافتن تناظر یک به یک میان الفاظ متنوع در زبان‌های گوناگون نادرتر است.

در زبان آلمانی واژه Verneinung بر نفی کردن در معنای منطقی و دستوری دلالت دارد (فعل neinen  یا  beneinenوجود ندارد)، اما به معنای روانشناختیِ رد جمله‌ای که بیان کردم یا به من نسبت داده شده نیز هست، مثلا «نه، من آن حرف را نزدم، من آن فکر را نکردم.» در این معنای دوم verneine به verlugnen (یا leugnen) نزدیک می‌شود، یعنی از خود ندانستن، انکار کردن، رد کردن، و تکذیب کردن.

ب. وقتی به طور ویژه به کاربرد فرویدی توجه می‌کنیم، به نظر می‌رسد توجیهی برای تمایز قائل شدن میان verneine و verlugnen وجود دارد. فروید در اواخر فعالیتش بیشتر تمایل داشت که فعل دوم را به امتناع از درک واقعیتی که توسط جهان بیرونی اعمال شده، اختصاص دهد. ویراستاران ویراست استاندارد، که متوجه معنای ویژه‌ای که Verneinung در اثر آخر فروید به خود اختصاص داده بود شدند، واژه «disavowal» (رد کردن) را برای ترجمه آن برگزیدند (ر.ک.) (۱).

با توجه به استفاده فروید از واژه «Verneinung»، خواننده انگلیسی به ناچار به دوپهلویی این واژه که هم به معنای نفی است هم انکار، پی نمی‌برد – دوپهلویی‌ای که شاید حتی یکی از منابع غنای آن مقاله فروید باشد که به «نفی» اختصاص یافته است (1925h).

شایان ذکر است که با لفظ آلمانی ریشه لاتین «Negation» (نفی) نیز در آثار فروید برخورد می‌کنیم (۲).

***

فروید در خلال تجربیات درمانی خویش از روش نفی پرده برداشت. در بیماران هیستریکی که با آن‌ها سر و کار داشت، به زودی با نوع خاصی از مقاومت روبرو شد: «هر چه عمیق‌تر می‌شویم شناسایی خاطراتی که پدیدار می‌شوند دشوار‌تر است، تا نزدیک به هسته که به خاطراتی برخورد می‌کنیم که بیمار حتی در باسازی نیز آن‌ها را رد می‌کند» (۳). یک مثال خوب از نفی توسط «موش-مرد» مطرح شده که در کودکی فکر می‌کرد عشق یک دختر بچه را بدست می‌آورد به شرط آنکه شکلی از شوربختی برایش اتفاق بیفتد، «… و به عنوان نمونه‌ای از این شوربختی مرگ پدرش به ذهن او تحمیل شد. او به یکباره این عقیده را قویاً رد کرده بود. و حتی حالا هم نمی‌توانست به این امکان که آنچه بدین‌سان روی داده بود شاید یک «آرزو» بوده اقرار کند؛ این آشکارا چیزی بیش از یک «زنجیره افکار» نبوده است. – من به عنوان اعتراض از او پرسیدم که اگر این یک آرزو نبوده، چرا او منکر آن می‌شود. – او پاسخ داد، صرفاً به واسطه محتوای این ایده، این اندیشه که ممکن است پدرش بمیرد» (4a). در ادامه روانکاوی شواهد مثبتی حاصل شد که به واقع یک آرزوی خصمانه علیه پدر وجود داشته است: «… بعد از بیان آن «نه» که در ابتدا این واقعیت از طریق آن انکار شد، بلافاصله تاییدیه‌ای مطرح گشت، البته در درجه اول، تنها یک تاییدیه غیرمستقیم» (4b).

این اندیشه که نفی، در طول درمان، اغلب به هشیاری رسیدن محتوای واپس‌رانی شده را نشان می‌دهد، نقطه شروع مقاله فروید درباره‌ی سوژه ۱۹۲۵ است. «برای این که ما در تلاش‌هایمان جهت پرده‌برداری از ناهشیار موفق بوده‌ایم هیچ مدرکی قوی‌تر از وقتی که بیمار با کلمه «من به این فکر نکردم» یا «من هرگز به آن فکر نکرده‌ام» واکنش نشان می‌دهد، وجود ندارد» (5a).

نفی وقتی که با تعبیر روانکاو مغایر باشد نیز دارای اهمیت یکسان در نظر گرفته می‌شود. این عقیده موجب وارد شدن ایرادی به اصول اولیه گشت که فروید از آن غافل نشد: او در «ساخت‌های روانکاوی» (1937d)، این سوال را مطرح می‌کند که آیا چنین فرضیه‌ای در معرض خطر ادعای لغزش‌ناپذیری از سوی روانکاو قرار ندارد؟ ادعایی به این صورت که «اگر بیمار با ما موافق باشد، پس تفسیر درست است؛ اما اگر با ما مخالفت ورزد، این تنها نشانه‌ای از مقاومت اوست، که مجدداً نشان می‌دهد که حق با ماست» (6a). پاسخ فروید به چنین انتقادی یک پاسخ حساب شده است: او به روانکاو اصرار می‌کند که در بستر و سیر تحولی درمان به دنبال تاییدیه باشد (6b). در هر صورت این قطعاً درست است که نفی برای فروید دارای یک ارزش دلالت‌گر است، که در لحظه‌ای که یک ایده یا آرزوی ناهشیار دوباره شروع به پدیدار شدن می‌کند، چه در بستر درمان باشد چه خارج از آن، به ما علامت می‌دهد.

فروید یک توضیح بسیار دقیق فراروانشناختی را برای این پدیده مطرح می‌کند، به ویژه در مقاله‌اش درباره «نفی». شرح او سه ادعا، که با یکدیگر ارتباط تنگاتنگ دارند، را بسط می‌دهد:

الف. «نفی روشی است برای آگاه شدن از آنچه واپس‌رانی شده. […]»

ب. «… تنها یک توالی از این فرایند نفی ناتمام می‌ماند – یعنی این واقعیت که محتوای اندیشه‌پردازانه آنچه واپس‌رانی شده به هشیاری نمی‌رسد. پیامد آن صورتی است از پذیرش عقلانی آنچه واپس‌رانی شده، اما در عین حال، آنچه برای واپسرانی ضروری است پابرجا می‌ماند […]»

ج. «تفکر، با کمک نماد نفی، خود را از محدودیت‌های واپس‌رانی آزاد می‌سازد» (5b).

این گزاره آخر نشان می‌دهد که از نگاه فروید آن نفی که در روانکاوی با آن سر و کار داریم و آن نفی که در مفهوم منطقی و زبان شناختی با آن روبرو هستیم -نماد نفی- ریشه یکسانی دارند؛ این در حقیقت فرضیه اصلی مقاله اوست.

این نوشته با عنوان «Negation» در کتاب «زبان روان‌کاوی» نوشته‌ی لپلانش و پونتالیس ارائه شده و در تاریخ ۲۷ مهر ۹۹ توسط تیم ترجمه‌ی تداعی ترجمه و در بخش دانشنامه‌ی روانکاوی سایت گروه روانکاوی تداعی منتشر شده است.

 

مسیر مطالعه در تداعی

ادامهٔ مطالعه

مقاله‌های مرتبط با این نویسنده یا نظریه‌پرداز را دنبال کنید و پیشرفت مطالعهٔ خود را ببینید.

از همین نویسنده

لپلانش و پونتالیس

۳۹ مقاله در این مجموعهاز قدیمی‌ترین به جدیدترین
پیشرفت مطالعه۰ از ۳۹
  1. ۱۲۵ تیر ۱۳۹۹اختگی چیست؟خوانده‌نشده
  2. ۲۲۹ تیر ۱۳۹۹نارسیسیزم چیست؟خوانده‌نشده
  3. ۳۶ مرداد ۱۳۹۹سادیسم چیست؟خوانده‌نشده
  4. ۴۱۸ مرداد ۱۳۹۹سکسوالیته چیست؟خوانده‌نشده
  5. ۵۲۱ مرداد ۱۳۹۹تداعی آزاد چیست؟خوانده‌نشده
  6. ۶۲۶ مرداد ۱۳۹۹رشک آلت چیست؟خوانده‌نشده
  7. ۷۲ شهریور ۱۳۹۹فالوس چیست؟خوانده‌نشده
  8. ۸۷ شهریور ۱۳۹۹عقده‌ی اُدیپ چیست؟خوانده‌نشده
  9. ۹۱۰ شهریور ۱۳۹۹اُبژه چیست؟خوانده‌نشده
  10. ۱۰۱۵ شهریور ۱۳۹۹رابطه‌ی اُبژه‌ای چیست؟خوانده‌نشده
  11. ۱۱۱۱ مهر ۱۳۹۹دفاع به چه معناست؟خوانده‌نشده
  12. ۱۲۲۲ مهر ۱۳۹۹روان‌نژندی سرنوشت به چه معناست؟خوانده‌نشده
  13. ۱۳مقالهٔ فعلینفی چیست؟خوانده‌نشده
  14. ۱۴۳ آبان ۱۳۹۹لیبیدو چیست؟خوانده‌نشده
  15. ۱۵۱۰ آبان ۱۳۹۹مادر فالیک به چه معناست؟خوانده‌نشده
  16. ۱۶۱۳ آبان ۱۳۹۹هیستری چیست؟خوانده‌نشده
  17. ۱۷۱۸ آبان ۱۳۹۹صحنه‌ی نخستین به چه معناست؟خوانده‌نشده
  18. ۱۸۱۸ آذر ۱۳۹۹غریزه مرگ چیست؟خوانده‌نشده
  19. ۱۹۱ اسفند ۱۴۰۰سادومازوخیسم چیست؟خوانده‌نشده
  20. ۲۰۱ اسفند ۱۴۰۰مازوخیسم چیست؟خوانده‌نشده
  21. ۲۱۱۱ تیر ۱۴۰۳برون‌کنش‌نمایی چیست؟خوانده‌نشده
  22. ۲۲۱۸ تیر ۱۴۰۳انکار چیست؟خوانده‌نشده
  23. ۲۳۲۵ تیر ۱۴۰۳تفسیر چیست؟خوانده‌نشده
  24. ۲۴۱ مرداد ۱۴۰۳درون‌فکنی چیست؟خوانده‌نشده
  25. ۲۵۸ مرداد ۱۴۰۳مرحله آینه‌ای چیست؟خوانده‌نشده
  26. ۲۶۱۷ مرداد ۱۴۰۳سازمان لیبیدو به چه معناست؟خوانده‌نشده
  27. ۲۷۲۳ مرداد ۱۴۰۳چسبندگی لیبیدو به چه معناست؟خوانده‌نشده
  28. ۲۸۵ شهریور ۱۴۰۳روان‌نژندی کنونی چیست؟خوانده‌نشده
  29. ۲۹۱۲ شهریور ۱۴۰۳دوسوگرایی به چه معناست؟خوانده‌نشده
  30. ۳۰۲۵ شهریور ۱۴۰۳اُبژه خوب و اُبژه بد به چه معناست؟خوانده‌نشده
  31. ۳۱۸ مهر ۱۴۰۳عُقده به چه معناست؟خوانده‌نشده
  32. ۳۲۱۴ آبان ۱۴۰۳مکانیزم‌های دفاعی به چه معنا هستند؟خوانده‌نشده
  33. ۳۳۶ آذر ۱۴۰۳واپس‌رانی به چه معناست؟خوانده‌نشده
  34. ۳۴۱۸ آذر ۱۴۰۳تثبیت به چه معناست؟خوانده‌نشده
  35. ۳۵۱ دی ۱۴۰۳همانندسازی به چه معناست؟خوانده‌نشده
  36. ۳۶۱ بهمن ۱۴۰۳نارسیسیزم اولیه به چه معناست؟خوانده‌نشده
  37. ۳۷۲۱ بهمن ۱۴۰۳واکنش درمانی منفی به چه معناست؟خوانده‌نشده
  38. ۳۸۶ اسفند ۱۴۰۳پارانویا به چه معناست؟خوانده‌نشده
  39. ۳۹۵ فروردین ۱۴۰۴انتخاب اُبژه نارسی‌سیستیخوانده‌نشده
پس از پایان مطالعه، می‌توانید این مقاله را در مسیر خود ثبت کنید.
پایان این نوشتهبازگشت به آغاز ↑