به عمل آوری

به عمل آوری

• ۱۴ بهمن ۱۳۹۷
• دانشنامه

به عمل آوری درون جلسه

اصطلاح «به عمل آوری درون جلسه[۱]» در ابتدا توسط مایز زلیگز[۲] (۱۹۵۷) ابداع شد تا تمایزی میان «به عمل آوری بیرون جلسه[۳]» در حین جلسه‌ی تحلیلی و خارج از جلسات برقرار شود. به عمل آوری درون جلسه ممکن است در حرکات بدنی و وضعیت‌های قرارگیری روی کاناپه بروز کند که از طریق آن درگیری‌های ناهشیار ظاهر می‌شود. یا ممکن است رفتارهای پیچیده‌تری را دنبال کند که خاطرات سرکوب شده را بیان می‌کنند. ممکن است روشنگر ژنتیک یا فانتزی انتقالی مضاعف و همچنین امیال مبتنی بر انتقال ناهشیار باشند.

در هر صورت چیزی به جای آنکه به کلمه درآید به عمل درآمده است. در مثال‌های ذکر شده، تکرار به جای یادآوری اتفاق می‌افتد. به این ترتیب به عمل آوری درون جلسه یک نوع مقاومت است. با این حال زمانی که مواد تعارض متعلق به بازه‌ی پیشا کلامی کودکی باشند یا بازنمایی ذهنی یا کلامی  متناسب نداشته باشند، در این صورت این نوع رفتارها تنها راه ارتباطی برای رسیدن این (پیام‌های ناهشیار) به سطح بالینی هستند. در اینجا تشخیص ارزش ارتباطی این به عمل آوری درون جلسه‌ها اولویت بیشتری نسبت به ماهیت بالقوه‌ی مقاومتی آن دارد. در این زمینه جالب است به این نکته توجه شود که زلیگز (۱۹۶۰) خود در مقاله‌های بعدی‌اش از به عمل آوری درون جلسه به عنوان حد واسط میان به عمل آوری بیرون جلسه و تداعی آزاد یاد کرده است.

به عمل آوری بیرون جلسه

این اصطلاح روانکاوی انگلیسی برگرفته از فعل آلمانی (agieren) است که بار اول زیگموند فروید آن‌را در توصیف جنبه‌هایی از کیس دورا به‌کار گرفت. فروید می‌نویسد: دورا بخشی ضروری از فانتزی‌ها و خاطراتش را به جای آن‌که در درمان تولید کند به عمل آوری بیرون جلسه می‌کرد. بدین ترتیب به عمل آوری بیرون جلسه به عنوان مقاومتی در برابر یادآوری و تداعی آزاد به‌نظر می‌آمد. در مقاله‌ی «یادآوری، تکرار و حل‌و‌فصل» که بعدها چاپ شد و اکنون مورد تجلیل قرار می‌گیرد، فروید این معنی را بسط می‌دهد که به عمل آوری بیرون جلسه با آن‌که در خدمت مقاومت است می‌تواند راهی برای یادآوری نیز باشد. در هر دو صورت ممکن «به عمل آوری بیرون جلسه» اشاره به نوعی تخلیه‌ی رفتاری دارد، نه یادآوری کلامی محتواهای ذهنی سرکوب شده‌ای که در مسیر درمان تحلیلی بالا آمده باشند.

استفاده‌ی محدود فروید از این کلمه خیلی زود مورد تجدید نظر قرار گرفت و بازه‌ی گسترده‌تری را دربرگرفت. این گسترش معنایی مفهوم به عمل آوری بیرون جلسه را به تکانش‌وری معمول برآمده از آسیب‌شناسی شخصیت و در حقیقت به تمامی رفتارهای غیرقابل قبول در چهارچوب‌های اجتماعی و اخلاقی بسط داد. بنابراین انحرافات جنسی، اعتیاد به مواد و الکل و رفتارهای ضد اجتماعی وارد زیر مقیاس‌های به عمل آوری بیرون جلسه شدند.

هلن دویچ[۴] (۱۹۶۶) حتی پیشتر رفت و اعلام کرد که همه‌ی ما برون کنش‌وریم چراکه هیچ‌کس از بند تمایلات واپس‌روانه رهایی ندارد. حتی خلاقیت نیز برای او نوعی به عمل آوری بیرون جلسه محسوب می‌شد. سندلر، کریستوفر دِیر، و الکس هولدر در بیانیه‌ای که به طرز غریبی پیش‌داورانه و بی‌خبر از بیش‌گسترش مفهوم به عمل آوری بیرون جلسه بود، اظهار داشتند: جای تاسف دارد که کلماتی مانند «فعلیت[۵]» در ادبیات روانکاوی تمایزی بین تمایل عمومی برای تکانش یا عمل غیرعقلانی با به عمل آوری بیرون جلسه مرتبط با درمان، قائل نشده است. آن‌ها حدس نمی‌زدند که بیست و اندی سال بعد، کلمه‌ی فعلیت چنین شهرت قابل توجهی را در ادبیات روانکاوی و به طور خاص در آمریکای شمالی کسب کند.

(از کتاب «دیکشنری جامع روانکاوی»، نوشته‌ی سلمان اختر)

«این نوشته با عنوان «acting in & acting out» از کتاب «دیکشنری جامع روانکاوی»، نوشته‌ی سلمان اختر ارائه شده و در تاریخ ۱۴ بهمن ۹۷ توسط تیم ترجمه‌ی تداعی ترجمه و در بخش دانشنامه‌ی روانکاوی سایت گروه روانکاوی تداعی منتشر شده است.»

[۱] acting in

[۲] Meyer Zeligs

[۳] acting out

[۴] Helene Deutsch

[۵] enactment